Góc Nhìn YO88: Đội bóng giàu nhất, một năm sau vô địch lại ăn “bữa chia tay”

Bữa chia tay của Newcastle đến bất ngờ nhưng cũng nằm trong dự liệu.

Cuối tháng 5, Anthony Gordon gia nhập Barcelona; ngày 6/7, Sandro Tonali chuyển đến Tottenham; ngày 31/7, HLV Eddie Howe tuyên bố từ chức; vụ Bruno Guimarães sang Arsenal cũng chỉ còn chờ công bố chính thức… Nếu nói việc bán đi ba trụ cột chỉ trong một mùa hè là nguyên nhân chính khiến Eddie Howe ra đi, thì bữa chia tay của “chim ác là” e rằng đã được chuẩn bị từ trước cả mùa hè này.

Cuối năm 2024, chủ tịch Newcastle Yasir Al-Rumayyan từng phát biểu tại Riyadh: “Quỹ đầu tư công Saudi (PIF) trong thập kỷ qua lần lượt mua cổ phần Disney, Uber, Facebook và Newcastle United, nhưng giờ chúng tôi cần tập trung hơn vào nền kinh tế trong nước.”

Lời phát biểu ấy khi đó ít được đưa lên các trang thể thao; phần lớn fan vẫn đắm mình trong kỳ vọng tương lai. Nửa mùa sau đó, Newcastle không chỉ giành suất Champions League mà còn vô địch League Cup 2024-25 — danh hiệu chính thức đầu tiên của CLB kể từ năm 1955. Kế hoạch chen chân vào hàng ngũ ông lớn dường như vẫn tiến triển có trật tự.

Ít ai ngờ đó có thể là đỉnh cao của thời kỳ vốn Saudi nắm Newcastle. Người cảm nhận rõ nhất là Alan Shearer — ngôi sao vĩ đại nhất lịch sử CLB — viết trên chuyên mục BBC: “Nhìn lại mùa hè 2023, Newcastle vừa xếp thứ tư, còn có Isak, Gordon, Guimarães, rồi bổ sung Tonali, Barnes và Livramento. Khi ấy cảm giác là họ đã sẵn sàng tranh mọi danh hiệu và có thể đánh bại bất kỳ đối thủ nào.”

“Ba năm trôi qua, phần lớn thành viên đội bóng ấy đã ra đi, giờ cả HLV cũng rời, nhưng khác biệt lớn nhất là sự thay đổi toàn bộ mô hình vận hành. Khi chúng tôi vô địch League Cup, tôi từng hy vọng đó là khởi đầu của một chương đặc biệt, nhưng từ đó đến nay nhiều thứ dường như đã đổi khác.”

Còn vì sao lại đổi — mọi chuyện phải kể từ khi PIF mua Newcastle cuối năm 2021.

Khi ấy, mệt mỏi với lối quản lý keo kiệt của chủ tịch tiền nhiệm Mike Ashley, người hâm mộ tràn đầy kỳ vọng khi PIF giàu sụ bước vào: chim ác là sẽ đi con đường của Man City, trở thành ông lớn thực thụ.

Đúng như mong đợi, sau thương vụ mua lại, PIF bắt đầu chiêu mộ quy mô lớn. Họ lần lượt ký Trippier, Guimarães, Pope, Botman, Isak, Gordon, Tonali và Barnes. Việc bổ nhiệm Eddie Howe — lúc đó đang tỏa sáng ở Bournemouth — càng khiến người ta tin ông sẽ là người kiến tạo kỷ nguyên mới cho Newcastle.

Howe cũng hoàn thành sứ mệnh: đưa đội giành danh hiệu chính thức đầu tiên gần 70 năm, hai lần vào Champions League, nhiều mùa xếp trên cả Man United, Tottenham… Theo OPTA, kể từ khi ông dẫn dắt chim ác là tháng 11/2021, Newcastle đứng thứ năm trên bảng tổng điểm Premier League.

Trong bối cảnh đó, giai đoạn đầu của Newcastle dưới PIF tuyệt đối thành công. Tuy nhiên, các quy định tài chính nghiêm ngặt của bóng đá châu Âu đã kìm chân bước tiến tiếp theo.

Cụ thể, Newcastle không thể chi tiêu không giới hạn như Chelsea thời Abramovich hay Man City của Mansour. Dưới ràng buộc kép PSR (quy tắc lợi nhuận và phát triển bền vững) và SCR (tỷ lệ chi phí lương) của Premier League, cùng nhiều quy định của UEFA, điều đó trở nên bất khả thi.

Từ khi PIF vào Newcastle, họ đã đầu tư tổng cộng 492 triệu bảng; doanh thu CLB có tăng nhưng vẫn không sánh được với các ông lớn truyền thống. Bốn mùa tích lũy lỗ tới 254 triệu bảng.

Mùa trước chỉ xếp thứ 12 Premier League, mất suất Champions League, kỳ vọng doanh thu càng bị ảnh hưởng. Tháng trước, CLB còn đạt thỏa thuận hòa giải vì vi phạm quy tắc bền vững tài chính của UEFA — yêu cầu họ trong ba năm tới phải giữ cân bằng sổ sách rất thận trọng.

Vậy bán người “hút máu” trở thành lời giải duy nhất để đáp ứng quy tắc — cũng là lý do chính khiến Newcastle liên tiếp bán trụ cột mùa hè này. Thấy CLB đã chạm nút thắt, lợi nhuận không tương xứng, vốn Saudi muốn điều chỉnh hướng đi theo mô hình thực tế hơn cũng dễ hiểu.

Ngoài bị quy tắc siết chặt, một nguyên nhân khác khiến Newcastle tiến “chậm” có lẽ còn nằm ở chính nội bộ họ.

Bên trong CLB từng diễn ra xung đột về quyền lực và kiểm soát. Mâu thuẫn khởi đầu từ việc đồng sở hữu Amanda Staveley bị loại bỏ mùa hè 2024. Eddie Howe chính là người do Staveley mạnh tay bổ nhiệm; khi bà phụ trách vận hành hàng ngày, Howe được trao tiếng nói đáng kể trong mua bán cầu thủ.

Cùng năm, giám đốc thể thao Dan Ashworth chuyển sang Man United; khi người kế nhiệm Paul Mitchell đề xuất điều chỉnh chính sách chuyển nhượng và phong cách thi đấu, Howe bày tỏ rõ sự bất mãn.

Theo The Guardian, ngay từ thời Bournemouth Howe đã là HLV muốn tự tay làm mọi thứ, rất thích kiểm soát — thậm chí tự hiệu đính sổ tay ngày thi đấu. Ở kỷ nguyên Premier League nơi giám đốc thể thao thường là người chốt quyết định cuối cùng, Howe ở Newcastle lại bất thường nắm quyền quyết. Cháu trai Andy Howe giữ vị trí tuyển dụng cấp cao, còn việc có mời ai tới sân tập cũng do Howe tự quyết.

Mitchell bị đẩy ra rìa rồi rời CLB chưa đầy nửa năm. Nhưng sự ra đi ấy lại gieo mầm cho việc Howe mất thế.

Thương vụ Isak sang Liverpool với 125 triệu bảng mùa hè năm ngoái không phải lỗi của Howe, nhưng ông lại tham gia sâu vào chuỗi chiêu mộ trị giá 240 triệu bảng sau đó. Dù là Nick Woltemade 69 triệu bảng hay Yoane Wissa 55 triệu bảng đều không thể thay thế Isak; Jacob Ramsey và Anthony Elanga cũng thường khiến người ta thất vọng — chỉ trung vệ Malick Thiaw đáp ứng kỳ vọng.

Tháng 9 năm ngoái, CEO mới David Hopkinson còn tuyên bố mục tiêu đến 2030 Newcastle trở thành “một trong những CLB tốt nhất thế giới”, và Howe sẽ có mọi thứ ông muốn. Nhưng khi mùa trước chỉ xếp thứ 12, tình hình đảo chiều chóng mặt.

Giám đốc thể thao mới Ross Wilson lên nắm quyền, mùa hè này điều chỉnh triệt để chiến lược chuyển nhượng, chuyển sang tìm kiếm tài năng trẻ tiềm năng. Tính đến nay Newcastle đã chi khoảng 160 triệu euro, nhưng trong 5 tân binh thì 4 người dưới 20 tuổi — gồm tiền đạo cánh Côte d’Ivoire Touré 50 triệu euro từ Hoffenheim và tiền vệ phòng ngự Pháp Bamba 35 triệu euro từ Monaco.

Sự thay đổi ấy rõ ràng không phải điều Howe muốn thấy.

Ông phản đối để Gordon và Tonali ra đi, cũng chán nản trước tin đồn Guimarães với Arsenal. Nhận ra không còn nắm được cục diện, Howe kiệt sức quyết định: thay vì một ngày nào đó bị sa thải, hãy chủ động ra đi. Với ông, trong phạm vi khả năng, ông đã đưa Newcastle đến giới hạn.

Dù chưa công bố chính thức, nhiều nguồn uy tín cho biết người thay Howe sẽ là HLV người Đức 38 tuổi Matthias Jaissle.

Thời còn chơi bóng, Jaissle từng là trung vệ trẻ đầy triển vọng của bóng đá Đức, khoác áo U21 Đức, giúp Hoffenheim từ hạng Ba lên Bundesliga. Mùa 2008-09 Hoffenheim dẫn đầu nửa đầu Bundesliga, ông là trụ cột hàng thủ, nhưng tháng 3/2009 đứt dây chằng chéo, rồi lại chấn thương gân Achilles, buộc phải giải nghệ sớm ở tuổi 25.

Ông nhanh chóng chuyển sang cầm quân: trợ lý ở đội trẻ RB Leipzig và Brøndby (Đan Mạch), rồi dẫn dắt Salzburg U18 và FC Liefering, trước khi được bổ nhiệm HLV đội một Salzburg năm 2021.

Tại Salzburg, tài năng lộ ngay: đội vô địch giải Áo mùa ấy, hành trình Champions League ấn tượng — lần đầu vào vòng 16 đội rồi chỉ dừng bước trước Bayern mạnh. Năm 2023 Jaissle chuyển sang ông lớn Saudi Al-Ittihad Jeddah, dẫn dắt đội vô địch AFC Champions League liên tiếp năm 2025 và 2026.

Cả khi là cầu thủ lẫn HLV, Jaissle từng hợp tác với “ông tổ” hệ Red Bull Ralf Rangnick; triết lý chiến thuật chịu ảnh hưởng sâu — nhấn mạnh pressing cao và chuyển trạng thái nhanh sau khi đoạt bóng, rất gần phong cách Howe từng áp dụng ở Newcastle. Ngoài ra Al-Ittihad và Newcastle cùng thuộc PIF — cũng là lý do quan trọng khiến Jaissle trở thành người kế nhiệm Howe.

Tài năng trẻ cùng HLV trẻ đồng nghĩa với vô vàn khả năng phía trước. Song dù là thay đổi chiến lược chuyển nhượng hay lựa chọn HLV, đều cho thấy Newcastle đã từ bỏ tham vọng “thắng ngay”, “trở thành ông lớn”. Điều đó khiến nhiều fan thất vọng, nhưng là sự đánh đổi CLB buộc phải làm trong hoàn cảnh hiện tại.

“Tầm nhìn của chúng tôi là xây dựng đội bóng có thể thành công bền vững, ổn định tranh các danh hiệu lớn, và tạo ngôn ngữ trên toàn cầu.” Lời tuyên bố mạnh mẽ của Staveley — người dẫn dắt thương vụ mua lại năm 2021 — vẫn còn đó.

Giờ sau khi đạp phanh mạnh, hướng đi tiếp theo của CLB chẳng ai đoán chắc; nhưng ít nhất trong ngắn hạn, so với giấc mơ xa vời “trở thành một trong những CLB tốt nhất thế giới”, sống còn ổn định lâu dài mới là ưu tiên hàng đầu.